Η συγκέντρωση αποτελεί την κινητήρια δύναμη της αποτελεσματικής μάθησης. Δεν είναι μια στατική ικανότητα με την οποία κάποιος γεννιέται, αλλά μια δυναμική δεξιότητα που καλλιεργείται. Στην εποχή της ψηφιακής διάσπασης, όπου οι ειδοποιήσεις ανταγωνίζονται διαρκώς για την προσοχή μας, η ικανότητα να εστιάζουμε σε ένα αντικείμενο αποτελεί το κλειδί για αυτό που ο Cal Newport (2016) αποκαλεί «Βαθιά Εργασία» (Deep Work) — την ικανότητα δηλαδή να παράγουμε έργο υψηλής αξίας χωρίς περισπασμούς.

Η Νευροβιολογία της Προσοχής και το Εμπόδιο του Άγχους Όταν εστιάζουμε, ο εγκέφαλός μας ενεργοποιεί τον προμετωπιαίο φλοιό, ο οποίος ελέγχει τις εκτελεστικές λειτουργίες. Ωστόσο, η συγκέντρωση είναι ένας περιορισμένος πόρος που απειλείται άμεσα από το άγχος. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία (Yerkes & Dodson, 1908), υπάρχει μια βέλτιστη ποσότητα πίεσης που ενισχύει την απόδοση, αλλά όταν το άγχος υπερβεί αυτό το όριο, η απόδοση καταρρέει. Σε κατάσταση έντονου στρες, η αμυγδαλή του εγκεφάλου υπερλειτουργεί, «κλέβοντας» ενέργεια από τον προμετωπιαίο φλοιό. Αυτό εξηγεί γιατί, όταν αγχωνόμαστε υπερβολικά, αισθανόμαστε ότι το μυαλό μας «παγώνει» ή ότι αδυνατούμε να επεξεργαστούμε νέες πληροφορίες.

Παράγοντες που Διαμορφώνουν την Επίδοση Η ικανότητα συγκέντρωσης επηρεάζεται από ένα πλέγμα φυσιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η σωματική μας κατάσταση είναι η βάση: η έλλειψη ύπνου επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία, ενώ η αφυδάτωση μειώνει άμεσα την εγρήγορση. Το περιβάλλον παίζει επίσης κρίσιμο ρόλο, καθώς ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να φιλτράρει την οπτική ακαταστασία. Κάθε φορά που διακόπτουμε τη μελέτη για να ελέγξουμε το κινητό μας, υφιστάμεθα το λεγόμενο «κόστος εναλλαγής» (switching cost), όπου μπορεί να χρειαστούν έως και 23 λεπτά για να επιστρέψει ο εγκέφαλος στο αρχικό επίπεδο εστίασης (Mark, 2008).

Στρατηγικές Διαχείρισης Άγχους και η Τεχνική της Γείωσης Για να προστατεύσουμε τη συγκέντρωσή μας, είναι απαραίτητο να υιοθετήσουμε τεχνικές που «γειώνουν» το νευρικό μας σύστημα. Οι ασκήσεις ενσυνειδητότητας (mindfulness), όπως η τεχνική γείωσης 5-4-3-2-1, βοηθούν στην άμεση επαναφορά της προσοχής στο παρόν χρησιμοποιώντας τις αισθήσεις μας (Goleman, 2013). Παράλληλα, στοχευμένες αναπνοές, όπως η αναπνοή «κουτί» (box breathing) ή η τεχνική 4-7-8, έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν τα επίπεδα της κορτιζόλης, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να βγει από την κατάσταση «άμυνας» και να επιστρέψει σε κατάσταση μάθησης. Αυτές οι μικρές παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια της μεθόδου Pomodoro —σύντομα διαστήματα έντασης με πεντάλεπτα διαλείμματα— αποτρέπουν τη γνωστική κόπωση και διευκολύνουν την είσοδο σε κατάσταση «Ροής» (Flow), όπου η πρόκληση της μελέτης εξισορροπείται με τις δεξιότητές μας (Csikszentmihalyi, 1990).

Συμπέρασμα Η συγκέντρωση δεν είναι ζήτημα τύχης, αλλά αποτέλεσμα συνειδητής διαχείρισης του εαυτού μας και του άγχους μας. Κατανοώντας τους μηχανισμούς του εγκεφάλου και εφαρμόζοντας τεκμηριωμένες τεχνικές αναπνοής και εστίασης, η μελέτη παύει να είναι μια επίπονη διαδικασία και μετατρέπεται σε μια παραγωγική και ικανοποιητική εμπειρία.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

• Ariga, A., & Lleras, A. (2011). Brief and rare mental “breaks” keep you focused. Cognition.
• Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. Harper & Row.
• Goleman, D. (2013). Focus: The Hidden Driver of Excellence. Harper Collins.
• Mark, G. (2008). The Cost of Interrupted Work. Conference on Human Factors in Computing Systems.
• Newport, C. (2016). Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World. Grand Central Publishing.
• Yerkes, R. M., & Dodson, J. D. (1908). The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology.

 

 

 

Ιωάννα Δημητριάδου

Ψυχολόγος-Ειδική Παιδαγωγός

Εξειδίκευση στη Δυσλεξία, στη ΔΕΠ-Υ και στις Μαθησιακές Διαταραχές, PgD

Orton-Gillingham Practitioner / Executive Functioning Coach (Dr. Erica Warren)

CBT-informed Συμβουλευτική Υποστήριξη και Ψυχοεκπαίδευση Γονέων

Μετεκπαιδευόμενη στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (Beck Institute)

Συγγραφέας στην Upbility

Μέλος της British Psychological Society, GMBPsS, GBC