Η Δυσλεξία αποτελεί μία από τις συχνότερες ειδικές μαθησιακές δυσκολίες και έχει μελετηθεί εκτενώς τις τελευταίες δεκαετίες στο πλαίσιο της νευροεπιστήμης, της γνωστικής ψυχολογίας και της εκπαιδευτικής επιστήμης. Ο επίσημος ορισμός του International Dyslexia Association (IDA, Οκτώβριος, 2025) είναι ο εξής:
¨Δυσλεξία είναι μια ειδική μαθησιακή δυσκολία που χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στην ανάγνωση λέξεων και/ή στην ορθογραφία, οι οποίες αφορούν ακρίβεια, ταχύτητα ή και τα δύο — και διαφοροποιούνται ανάλογα με το σύστημα γραφής (ορθογραφία).
Αυτές οι δυσκολίες εμφανίζονται σε ένα συνεχές επίπεδο σοβαρότητας και επιμένουν ακόμα και όταν έχουν δοθεί κατάλληλες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις που λειτουργούν για τους συνομηλίκους.
Οι αιτίες είναι πολλαπλές και περιλαμβάνουν γενετικούς, νευροβιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που αλληλεπιδρούν καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάπτυξης.
Υποκείμενες δυσκολίες στη φωνολογική και μορφολογική επεξεργασία είναι συχνές αλλά όχι καθολικές, και αδύναμοι προφορικοί γλωσσικοί δεξιότητες στα πρώτα χρόνια μπορούν να προειδοποιούν για μελλοντικές δυσκολίες.
Δευτερογενείς συνέπειες μπορεί να περιλαμβάνουν προβλήματα κατανόησης κειμένου, μειωμένη εμπειρία ανάγνωσης/γραφή και επιπτώσεις στη γλώσσα, τη γνώση, την έκφραση γραπτώς, ακόμη και στην ψυχολογική ευημερία και επαγγελματικές ευκαιρίες.
Τέλος, η ταυτοποίηση και η στοχευμένη διδασκαλία είναι σημαντική σε κάθε ηλικία, αλλά η έγκαιρη γλωσσική και αναγνωστική υποστήριξη πολύ νωρίς στην εκπαίδευση αποδεικνύεται ιδιαίτερα αποτελεσματική¨.
Η επιστημονική αυτή προσέγγιση καθιστά σαφές ότι η Δυσλεξία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μονοδιάστατες παρεμβάσεις. Αντίθετα, απαιτείται μια ολιστική, πολυπαραγοντική και εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση, η οποία συνδυάζει τεκμηριωμένες εκπαιδευτικές μεθοδολογίες, ψυχολογική υποστήριξη και ενεργή συμμετοχή της οικογένειας.
- Δομημένες και τεκμηριωμένες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις
1.1 Προσέγγιση Orton–Gillingham
Η προσέγγιση Orton–Gillingham βασίζεται στις αρχές της ρητής, συστηματικής και πολυαισθητηριακής εκπαίδευσης και θεωρείται θεμέλιο λίθο της παρέμβασης στη Δυσλεξία (Ritchey & Goeke, 2006). Στοχεύει άμεσα στις δεξιότητες φωνολογικής επίγνωσης, αποκωδικοποίησης και ορθογραφίας, αξιοποιώντας την επανάληψη και τη σταδιακή οικοδόμηση της γνώσης.
1.2 Writing Revolution
Η Writing Revolution (Hochman & Wexler, 2017) εστιάζει στη διδασκαλία της γραπτής έκφρασης μέσω δομημένων, μικρών βημάτων, μειώνοντας τη γνωσιακή επιβάρυνση των μαθητών με Δυσλεξία. Η μεθοδολογία αυτή υποστηρίζεται από έρευνες που αναδεικνύουν τη στενή σχέση μεταξύ γλώσσας, σκέψης και γραφής.
1.3 Visualizing & Verbalizing
Η μέθοδος Visualizing & Verbalizing (Bell, 2007) στοχεύει στην ενίσχυση της αναγνωστικής κατανόησης μέσω της ανάπτυξης νοερών αναπαραστάσεων. Μελέτες δείχνουν ότι η αδυναμία κατανόησης συχνά συνδέεται με δυσκολίες στην εσωτερική οργάνωση του νοήματος και όχι αποκλειστικά με ελλείμματα αποκωδικοποίησης (Snowling & Hulme, 2012).
1.4 Framing Your Thoughts
Το πρόγραμμα Framing Your Thoughts ενισχύει την οργάνωση του προφορικού και γραπτού λόγου, υποστηρίζοντας μεταγνωστικές δεξιότητες και δομημένη σκέψη, στοιχεία κρίσιμα για μαθητές με μαθησιακές διαταραχές (Berninger & Richards, 2010).
- Handwriting Without Tears και γραφοκινητικές δεξιότητες
Η γραφοκινητική επάρκεια αποτελεί συχνά παραγνωρισμένο παράγοντα στη μαθησιακή επίδοση. Το πρόγραμμα Handwriting Without Tears έχει τεκμηριωθεί ως αποτελεσματικό στη βελτίωση της αναγνωσιμότητας και της αυτοματοποίησης της γραφής, μειώνοντας τη γνωσιακή επιβάρυνση και επιτρέποντας στον μαθητή να εστιάσει στο περιεχόμενο (Olsen & Knapton, 2008).
- Εκτελεστικές λειτουργίες
Έρευνες καταδεικνύουν ότι η Δυσλεξία συχνά συνυπάρχει με δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες, όπως η μνήμη εργασίας, η οργάνωση, ο προγραμματισμός, η ευελιξία σκέψης και η αυτορρύθμιση (Reiter, Tucha & Lange, 2005). Αυτές οι δεξιότητες αποτελούν τον «γνωστικό σκελετό» που υποστηρίζει την αποτελεσματική μάθηση και την καθημερινή λειτουργικότητα. Η στοχευμένη ενίσχυση τους δεν βελτιώνει μόνο την απόδοση στην ανάγνωση και τη γραφή, αλλά προάγει και την ικανότητα του ατόμου να διαχειρίζεται σύνθετες μαθησιακές εργασίες, να οργανώνει το χρόνο και τα υλικά του, και να εφαρμόζει στρατηγικές αυτορρύθμισης σε πραγματικά περιβάλλοντα. Με άλλα λόγια, η ανάπτυξη των εκτελεστικών λειτουργιών λειτουργεί ως γέφυρα για τη γενίκευση των μαθησιακών δεξιοτήτων πέρα από το πλαίσιο της τάξης.
- Γνωσιακή–Συμπεριφορική Προσέγγιση (CBT)
Η συναισθηματική διάσταση της Δυσλεξίας είναι καλά τεκμηριωμένη. Μαθητές με Δυσλεξία συχνά βιώνουν αυξημένα επίπεδα άγχους, μειωμένη αυτοεκτίμηση και αρνητικά γνωσιακά σχήματα, τα οποία μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά τη συμμετοχή τους στη μάθηση και την ακαδημαϊκή τους απόδοση (Alexander-Passe, 2006). Η Γνωσιακή–Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) παρέχει εργαλεία για την αναγνώριση και αναδόμηση δυσλειτουργικών πεποιθήσεων, την ανάπτυξη στρατηγικών διαχείρισης άγχους και την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας. Μέσω πρακτικών τεχνικών, όπως η βαθμιαία έκθεση σε απαιτητικές μαθησιακές καταστάσεις και η εκπαίδευση σε δεξιότητες αυτοπαρατήρησης και αυτορρύθμισης, η CBT μειώνει την αποφυγή και ενισχύει την ικανότητα του μαθητή να αντιμετωπίζει προκλήσεις με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση (Beck, 2011). Με αυτόν τον τρόπο, η παρέμβαση δεν στοχεύει μόνο στη μείωση του άγχους, αλλά στη δημιουργία θετικού κύκλου μάθησης και αυτοαποτελεσματικότητας.
- Συμβουλευτική υποστήριξη και ψυχοεκπαίδευση γονέων
Η εμπλοκή της οικογένειας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία των παιδιών με Δυσλεξία και άλλες μαθησιακές δυσκολίες. Η ψυχοεκπαίδευση γονέων έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το οικογενειακό στρες, ενισχύει την κατανόηση των μαθησιακών προκλήσεων και προάγει τη συνεργασία μεταξύ σχολείου και οικογένειας, δημιουργώντας ένα σταθερό και υποστηρικτικό πλαίσιο για το παιδί (Karande & Kulkarni, 2009). Μέσα από τη συμμετοχή σε ενημερωτικά σεμινάρια, καθοδηγητικές συνεδρίες και στρατηγικές καθημερινής υποστήριξης, οι γονείς μαθαίνουν να αναγνωρίζουν σημεία πρόκλησης, να ενισχύουν τις δεξιότητες αυτορρύθμισης και να προάγουν θετικές στρατηγικές μάθησης. Αυτή η ενεργή εμπλοκή δεν βελτιώνει μόνο τις σχολικές επιδόσεις, αλλά ενισχύει και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος όπου η μάθηση γίνεται βιώσιμη και ενδυναμωτική.
Συμπέρασμα
Η Δυσλεξία είναι μια σύνθετη νευροαναπτυξιακή διαταραχή με νευροβιολογική βάση που απαιτεί επιστημονικά τεκμηριωμένη, πολυεπίπεδη και διεπιστημονική παρέμβαση. Ο συνδυασμός δομημένων εκπαιδευτικών μεθοδολογιών, ενίσχυσης εκτελεστικών λειτουργιών, γνωσιακής–συμπεριφορικής προσέγγισης και συμβουλευτικής υποστήριξης της οικογένειας συνιστά το πλέον αποτελεσματικό θεραπευτικό πλαίσιο.
Βιβλιογραφία
- Alexander-Passe, N. (2006). How dyslexic teenagers cope: An investigation of self-esteem, coping and depression. Dyslexia, 12(4), 256–275.
- Beck, J. S. (2011). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond (2nd ed.). Guilford Press.
- Bell, N. (2007). Visualizing and Verbalizing for Language Comprehension and Thinking. Gander Publishing.
- Berninger, V. W., & Richards, T. L. (2010). Inter-relationships among behavioral markers, genes, brain and treatment in dyslexia and dysgraphia. Future Neurology, 5(4), 597–617.
- Hochman, J., & Wexler, N. (2017). The Writing Revolution. Wiley.
- International Dyslexia Association. (2025). Definition of Dyslexia. IDA Board of Directors on October 22, 2025
- Karande, S., & Kulkarni, M. (2009). Specific learning disability: The invisible handicap. Indian Pediatrics, 46(4), 315–319.
- Olsen, J. Z., & Knapton, E. F. (2008). Handwriting Without Tears. Handwriting Without Tears.
- Reiter, A., Tucha, O., & Lange, K. W. (2005). Executive functions in children with dyslexia. Dyslexia, 11(2), 116–131.
- Ritchey, K. D., & Goeke, J. L. (2006). Orton–Gillingham and Orton–Gillingham–based reading instruction: A review of the literature. Journal of Special Education, 40(3), 171–183.
- Snowling, M. J., & Hulme, C. (2012). Interventions for children’s language and literacy difficulties. International Journal of Language & Communication Disorders, 47(1), 27–34.
Ιωάννα Δημητριάδου
Ψυχολόγος-Ειδική Παιδαγωγός
Εξειδίκευση στη Δυσλεξία, στη ΔΕΠ-Υ και στις Μαθησιακές Διαταραχές, PgD
Orton-Gillingham Practitioner / Executive Functioning Coach (Dr. Erica Warren)
CBT-informed Συμβουλευτική Υποστήριξη και Ψυχοεκπαίδευση Γονέων
Μετεκπαιδευόμενη στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (Beck Institute)
Συγγραφέας στην Upbility
Μέλος της British Psychological Society, GMBPsS, GBC