Η γραπτή έκφραση δεν αποτελεί απλώς μια γλωσσική δεξιότητα. Προϋποθέτει τον σχεδιασμό, την οργάνωση και τη διαδοχική ανάπτυξη των ιδεών, την ανάκληση κατάλληλου λεξιλογίου, τη διαχείριση των πληροφοριών στη μνήμη εργασίας και την παρακολούθηση της πορείας της συγγραφής. Για έναν έφηβο με ΔΕΠ-Υ και δυσλεξία, οι απαιτήσεις αυτές μπορεί να καταστήσουν τη συγγραφή ιδιαίτερα απαιτητική, ειδικά όταν καλείται να οργανώσει τις σκέψεις του και να τις μετατρέψει σε ένα συνεκτικό κείμενο.

Η The Writing Revolution, που συνδέεται με το έργο της Judith C. Hochman και της Natalie Wexler, αξιοποιεί τη ρητή και συστηματική διδασκαλία της γραπτής έκφρασης, δίνοντας έμφαση στη δομή της πρότασης, στην ανάπτυξη των ιδεών και στην οργάνωση του κειμένου. Αντί να ζητείται από τον έφηβο να συνθέσει εξαρχής ένα ολοκληρωμένο κείμενο, η διαδικασία οργανώνεται σε μικρότερα, διαχειρίσιμα βήματα.

Πώς εφαρμόζεται αυτό στην περιγραφή μιας διαφωνίας;

Αρχικά, ο έφηβος προσδιορίζει το γεγονός που θέλει να περιγράψει. Στη συνέχεια, επιλέγει έναν τίτλο, εντοπίζει τις βασικές ιδέες του και οργανώνει τη χρονική και λογική ακολουθία τους. Με τη χρήση κατάλληλων συνδετικών λέξεων, όπως «επειδή», «όμως», «όταν» και «γι’ αυτό», μαθαίνει να αναπτύσσει τις σκέψεις του με μεγαλύτερη σαφήνεια και συνοχή.

Σε αυτό το σημείο, η ανάπτυξη του συναισθηματικού λεξιλογίου μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Ο έφηβος δεν χρειάζεται μόνο να περιγράψει τι συνέβη, αλλά και να βρει τις λέξεις που αποδίδουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την εμπειρία του. Η διάκριση ανάμεσα στον θυμό, την απογοήτευση, την αμηχανία, την παρεξήγηση και την απομάκρυνση μπορεί να τον βοηθήσει να εκφράσει διαφορετικές πτυχές μιας διαφωνίας, αντί να περιορίζεται σε γενικές ή μονολεκτικές απαντήσεις.

Η συμβολή του Μοντέλου Συναισθηματικού Λεξιλογικού Εμπλουτισμού

Στο πλαίσιο του MyDyslexic Therapy, το δικό μου Μοντέλο Συναισθηματικού Λεξιλογικού Εμπλουτισμού αξιοποιείται ως μέρος μιας οργανωμένης προσέγγισης που συνδέει την ανάπτυξη του συναισθηματικού λεξιλογίου με την κατανόηση, την επεξεργασία και την έκφραση της προσωπικής εμπειρίας.

Η επεξεργασία μιας λέξης-στόχου δεν περιορίζεται στην απομνημόνευση του ορισμού της. Επιδιώκεται η ουσιαστική κατανόηση της σημασίας της, η σύνδεσή της με συγκεκριμένες καταστάσεις, η διάκριση από συναφείς έννοιες και η ενεργή χρήση της σε προτάσεις και ολοκληρωμένα κείμενα.

Για παράδειγμα, όταν ο έφηβος γράφει για μια διαφωνία με έναν φίλο, μπορεί να διερευνήσει τι σημαίνει «απογοήτευση», πώς διαφέρει από τον θυμό, σε ποιες περιστάσεις μπορεί να εμφανιστεί και πώς μπορεί να περιγραφεί μέσα από μια συγκεκριμένη εμπειρία. Στη συνέχεια, χρησιμοποιεί το νέο λεξιλόγιο για να αναπτύξει τις ιδέες του, να αποδώσει τις διαφορετικές οπτικές και να περιγράψει μια πιθανή λύση.

Με αυτόν τον τρόπο, η λεξιλογική επεξεργασία συνδέεται λειτουργικά με τη γραπτή έκφραση. Η γλώσσα γίνεται εργαλείο οργάνωσης της σκέψης και ακριβέστερης επικοινωνίας.

Η σύνδεση με τις εκτελεστικές δεξιότητες

Η διαδικασία μπορεί να υποστηρίξει επιμέρους εκτελεστικές δεξιότητες, όπως τον σχεδιασμό, την οργάνωση, τη διατήρηση του στόχου και την αυτοπαρακολούθηση. Η διάσπαση της συγγραφής σε διακριτά βήματα περιορίζει την ανάγκη να διαχειρίζεται ο έφηβος όλες τις απαιτήσεις ταυτόχρονα και του παρέχει ένα σαφέστερο πλαίσιο εργασίας.

Παράλληλα, η αναθεώρηση του κειμένου προσφέρει ευκαιρίες να ελέγξει αν οι προτάσεις του αποδίδουν αυτό που θέλει να πει, αν οι ιδέες του συνδέονται λογικά και αν το λεξιλόγιο που επέλεξε είναι κατάλληλο για το νόημα που επιδιώκει να μεταφέρει.

Η σύνδεση της The Writing Revolution, της ανάπτυξης εκτελεστικών δεξιοτήτων και του προσωπικού μου Μοντέλου Συναισθηματικού Λεξιλογικού Εμπλουτισμού αποτελεί μια συνθετική εφαρμογή στο πλαίσιο του MyDyslexic Therapy. Οι προσεγγίσεις αυτές διατηρούν τη διακριτή τους ταυτότητα, ενώ αξιοποιούνται συνδυαστικά για την υποστήριξη των αναγκών του εφήβου.

Στόχος δεν είναι απλώς να γράψει ο έφηβος ένα σωστό κείμενο. Είναι να αναπτύξει στρατηγικές ώστε να οργανώνει τις σκέψεις του, να επιλέγει λέξεις με μεγαλύτερη ακρίβεια και να εκφράζει όσα θέλει να επικοινωνήσει με περισσότερη σαφήνεια και αυτονομία.

MyDyslexic Therapy — Ψυχολογική και Μαθησιακή Υποστήριξη

© MyDyslexic Therapy — Μοντέλο Συναισθηματικού Λεξιλογικού Εμπλουτισμού. Η αναφορά στο μοντέλο γίνεται με αναγνώριση της δημιουργού του. Η βιβλιογραφία που ακολουθεί τεκμηριώνει τις επιμέρους επιστημονικές προσεγγίσεις και δεν αποδίδει την πατρότητα του μοντέλου σε τρίτους.

Βιβλιογραφία

Graham, S., McKeown, D., Kiuhara, S., & Harris, K. R. (2012). A meta-analysis of writing instruction for students in the elementary grades. Journal of Educational Psychology, 104(4), 879–896. https://doi.org/10.1037/a0029185

Hochman, J. C., & Wexler, N. (2017). One sentence at a time: The need for explicit instruction in teaching students to write well. American Educator, 41(2), 30–37, 43. https://www.aft.org/ae/summer2017/hochman_wexler

Beck, I. L., McKeown, M. G., & Kucan, L. (2013). Bringing words to life: Robust vocabulary instruction (2nd ed.). The Guilford Press.