Η εφηβεία είναι μια περίοδος γεμάτη αλλαγές, απαιτήσεις και προκλήσεις. Για τους εφήβους με Μαθησιακές Διαταραχές, οι δυσκολίες αυτές συχνά γίνονται πιο σύνθετες, καθώς καλούνται καθημερινά να ανταποκριθούν σε σχολικές και κοινωνικές απαιτήσεις που μπορεί να τους φαίνονται ιδιαίτερα απαιτητικές. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το άγχος αποτελεί μια συχνή εμπειρία, η οποία πολλές φορές δεν εμφανίζεται ως μια απλή συναισθηματική αντίδραση, αλλά ως ένας φαύλος κύκλος που επηρεάζει τη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά τους.
Ο κύκλος του άγχους ξεκινά συνήθως από μια κατάσταση που ο έφηβος αντιλαμβάνεται ως δύσκολη ή απειλητική. Ένα διαγώνισμα, η ανάγνωση ενός κειμένου μπροστά στην τάξη, η ολοκλήρωση μιας εργασίας ή ακόμη και η πιθανότητα να κάνει κάποιο λάθος μπορεί να λειτουργήσουν ως αφορμές για την ενεργοποίηση του άγχους. Αμέσως εμφανίζονται αρνητικές σκέψεις όπως «Δεν θα τα καταφέρω», «Θα αποτύχω», «Οι άλλοι είναι καλύτεροι από εμένα» ή «Θα γίνω ρεζίλι». Παρόλο που αυτές οι σκέψεις δεν αποτελούν απαραίτητα την πραγματικότητα, ο εγκέφαλος τις αντιμετωπίζει σαν να πρόκειται για πραγματικό κίνδυνο.
Ως αποτέλεσμα, το σώμα μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού. Η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα, οι μύες σφίγγονται, το στομάχι «δένεται κόμπος» και η συγκέντρωση μειώνεται. Για τους εφήβους με Μαθησιακές Διαταραχές, αυτή η κατάσταση μπορεί να δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την απόδοσή τους. Η μνήμη εργασίας επιβαρύνεται, η προσοχή αποσπάται ευκολότερα και οι ήδη υπάρχουσες μαθησιακές δυσκολίες γίνονται πιο έντονες. Έτσι, ο έφηβος βλέπει την επίδοσή του να επηρεάζεται αρνητικά, γεγονός που συχνά επιβεβαιώνει τους αρχικούς του φόβους.
Μπροστά σε αυτή τη δυσφορία, πολλοί έφηβοι επιλέγουν την αποφυγή. Μπορεί να αναβάλλουν το διάβασμα, να μην παραδίδουν εργασίες, να αποφεύγουν να συμμετέχουν στην τάξη ή να δείχνουν αδιαφορία για το σχολείο. Η αποφυγή προσφέρει μια άμεση αλλά προσωρινή ανακούφιση, καθώς το άγχος μειώνεται τη στιγμή που ο έφηβος απομακρύνεται από την κατάσταση που τον δυσκολεύει. Ωστόσο, αυτή η ανακούφιση έχει ένα κρυφό κόστος. Ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι η αποφυγή ήταν αυτή που τον προστάτευσε και έτσι ενισχύει την πεποίθηση ότι η κατάσταση ήταν πραγματικά επικίνδυνη.
Την επόμενη φορά που ο έφηβος θα βρεθεί μπροστά σε μια παρόμοια πρόκληση, το άγχος θα εμφανιστεί πιο γρήγορα και συχνά με μεγαλύτερη ένταση. Οι αρνητικές σκέψεις θα γίνουν πιο ισχυρές, η αυτοπεποίθηση θα μειωθεί ακόμη περισσότερο και η αποφυγή θα μοιάζει ξανά με τη μόνη ασφαλή λύση. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος στον οποίο οι μαθησιακές δυσκολίες, οι αρνητικές σκέψεις, το άγχος και η αποφυγή αλληλοτροφοδοτούνται, διατηρώντας το πρόβλημα ζωντανό.
Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού αποτελεί το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα για την αντιμετώπισή του. Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανιστεί το άγχος, καθώς πρόκειται για ένα φυσιολογικό και χρήσιμο συναίσθημα όταν βρίσκεται σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Ο στόχος είναι ο έφηβος να μάθει να αναγνωρίζει τις σκέψεις που τροφοδοτούν το άγχος, να αμφισβητεί τις αρνητικές προβλέψεις και να αντιμετωπίζει σταδιακά τις δυσκολίες αντί να τις αποφεύγει. Μέσα από μικρές επιτυχίες, κατάλληλη υποστήριξη και έμφαση στα δυνατά του σημεία, μπορεί να αναπτύξει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και να διαπιστώσει ότι είναι πιο ικανός από όσο πιστεύει.
Οι έφηβοι με Μαθησιακές Διαταραχές δεν χρειάζονται να γίνουν τέλειοι για να νιώσουν επαρκείς. Χρειάζονται να κατανοήσουν ότι οι δυσκολίες τους δεν καθορίζουν την αξία τους και ότι το άγχος, όσο έντονο κι αν φαίνεται, δεν είναι ανίκητο. Όταν μάθουν να αναγνωρίζουν και να διακόπτουν τον φαύλο κύκλο του άγχους, μπορούν να προχωρήσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια, αυτοπεποίθηση και ψυχική ανθεκτικότητα στην καθημερινή τους ζωή.
Ιωάννα Δημητριάδου
Ψυχολόγος-Ειδική Παιδαγωγός
Εξειδίκευση στη Δυσλεξία, στη ΔΕΠ-Υ και στις Μαθησιακές Διαταραχές, PgD
Orton-Gillingham Practitioner / Executive Functioning Coach (Dr. Erica Warren)
CBT-Συμβουλευτική Υποστήριξη και Ψυχοεκπαίδευση παιδιών και εφήβων & Συμβουλευτική Γονέων (Beck Institute)
Συγγραφέας στην Upbility
Μέλος της British Psychological Society, GMBPsS, GBC